Upplýsingar til fatlaðra

Fatlaðir sem þurfa aðstoð til langframa eiga, líkt og aðrir norrænir ríkisborgarar, rétt á að flytja til annars norræns lands. Hér verður kynnt sú þjónusta sem fatlaðir eiga rétt á, á Norðurlöndunum. 

---

Flutningar 

Samkvæmt níundu í norræna samningnum um almannatryggingar eiga viðkomandi yfirvöld að aðstoða fatlaða við flutning. Það eru bæjaryfirvöld á hverjum stað sem bera ábyrgð á því að viðkomandi geti flutt, ef: 

• viðkomandi flytur af fúsum og frjálsum vilja 
• viðkomandi hefur sérleg tengsl við landið sem hún eða hann vill flytja til 
• það er metið þannig að daglegt líf og lífskjör viðkomandi verði betri í nýja landinu 

Ef sú eða sá fatlaði metur það sjálf(ur) þannig að flutningurinn muni bæta lífskjör hennar eða hans, telst það í sjálfu sér mjög sterk rök fyrir því að flutningurinn eigi sér stað.

Hafðu samband við yfirvöld í heimabæ þínum til að fá aðstoð við flutninginn. Vísaðu til níundu greinarinnar í norræna samningnum um almannatryggingar, ef þess gerist þörf. 

Hafðu samband við félagsmálaráðuneytið í Finnlandi (Sosiaali- ja terveysministeriö) ef þú hefur þörf fyrir frekari upplýsingar.

---

Liðveisla

Margir fatlaðir þurfa á liðveislu að halda til að daglegt líf geti gengið upp. Þetta á auðvitað einnig við um ferðalög og flutninga. 

Við varanlega flutninga frá einu norrænu landi til annars þarf að sækja um að fá persónulega aðstoð í nýja heimabænum. Meðferð umsóknarinnar gæti tekið langan tíma og það er þess vegna áríðandi að hafa samband við nýja heimabæinn í tæka tíð. Við stutta heimsókn til annars norræns lands veitir bæjarfélagið í sumum tilfellum styrk til að persónulegur aðstoðaraðili geti farið með.

Við ferðalög, atvinnu eða nám sem stendur lengur (í mesta lagi hálft ár), er það aðeins í undantekningartilvikum sem bæjarfélagið greiðir fyrir persónulega aðstoð. Þú ættir að spyrjast fyrir í heimabæ þínum og athuga hvaða aðstoðarmöguleikar eru fyrir hendi. 

Listi yfir bæjarfélög í Finnlandi: (Suomi.fi).  

---

Leiðsöguhundur

Það eru engin sérstök ákvæði í finnskum lögum um að koma með leiðsöguhund til Finnlands. Sömu reglur gilda þannig um leiðsöguhunda og aðra hunda.

Leiðsöguhundar sem hafðir eru með frá öðru landi innan Evrópusambandsins eiga að vera með gæludýravegabréf ESB. Taka má leiðsöguhund sem hefur ekki verið bólusettur gegn hundaæði inn í landið ef hann kemur frá ríkjum sem Finnar telja að séu laus við hundaæði (t.d. Bretland, Írland, Svíþjóð og Noregur að undanskildum Svalbarða).

Allir leiðsöguhundar sem fluttir eru inn í landið frá öðrum ESB-ríkjum, eldri en þriggja mánaða, þurfa að vera bólusettir gegn hundaæði og meðhöndlaðir gegn bandormum. Nánari upplýsingar um bólusetningar fást hjá matvælaöryggisstofnuninni Evira (http://www.evira.fi).

---

Að flytja hjálpartæki til Finnlands

Það eru ekki til neinar almennar reglur varðandi inn- og útflutning á hjálpartækjum á Norðurlöndunum þar sem reglurnar eru mismunandi fyrir mismunandi hjálpartæki. Það hefur til dæmis þýðingu hvort hjálpartækið telst tilheyra búslóð, hvort maður fékk styrk frá hinu opinbera til að kaupa hjálpartækið, hvort sú eða sá fatlaði er með hjálpartækið á sér og hvort hjálpartækið heyrir undir tollaákvæði viðkomandi lands. 

Ef um er að ræða skammtíma dvöl í Finnlandi, til dæmis frí eða heimsókn hjá ættingjum, er leyfilegt að taka hjálpartækin með. 

Ætli maður að flytja búferlum frá öðru norrænu landi til Finnlands, er mælt með því að maður hafi samband við heimabæ sinn og bæjarfélagið í Finnlandi þar sem maður hyggst setjast að og fá nákvæmar leiðbeiningar. Upplýsingar um heimilisföng og heimasíður finnskra bæjarfélaga er að finna á: (Suomi.fi).

---

Lyf 

Sem aðilar að Schengen-sáttmálanum, eru Norðurlöndin bundin af þeim reglum sem gilda um innflutning á lyfjum til einkanota. Aðilar að Schengen-sáttmálanum eru öll Evrópusambandsslöndin (nema Bretland og Írland) ásamt Noregi og Íslandi. Einstaklingur sem ferðast til Finnlands má taka með sér lyf sem samsvara notkun viðkomandi einstaklings í eitt ár. Þessi regla gildir um öll lyf sem ekki eru á skrá yfir ávana- og fíkniefni. 

Listi yfir lyf sem teljast ávana- og fíkniefni er að finna á (Finlex.fi) (skrifaðu 1709/1993 í hvíta leitarreitinn, smelltu á „hae“ (leita) og veldu efsta skjalið).

Þegar lyf sem eru á þessum lista eru flutt til Finnlands, er þess krafist að viðkomandi sé með vottorð frá lækni um að þessi lyf séu meðferðis af heilbrigðisástæðum og vottorð um að læknirinn hafi rétt til að gefa út lyfseðil á lyfin. Þar fyrir utan má aðeins koma með lyf af þessu tagi sem nægja í 14 daga. 

Ef þú ert í vafa um það hvort lyfin þín séu flokkuð sem ávana- og fíkniefni, getur þú beðið lækninn þinn að útbúa vottorð fyrir þig. Þú getur líka hringt í finnsk tollayfirvöld í síma (+358) 9 6141 og spurt hvaða reglur gildi um þau lyf sem þú tekur.

Lista yfir ávana- og fíknilyf er að finna á: Ajantasainen lainsäädäntö (Finlex) (skrifaðu 1709/1993 í hvíta leitarreitinn, smelltu á „hae“ (leita) og veldu efsta skjalið). 

Tollstofa: (Tulli).

 

---

Húsnæði

Nokkur bæjarfélög bjóða upp á sérstakt húsnæði fyrir fatlaða. Það er mismunandi eftir sveitarfélögum hvaða möguleikar eru á að fá húsnæði sem er sérstaklega ætlað fötluðum og hvernig húsnæði hentar hinni/hinum fatlaða.

Varðandi húsnæði fyrir fatlaða ber að hafa í huga að félagsþjónusta er í höndum finnskra sveitarfélaga og ber þeim skylda til að veita ýmsa þjónustu.

Samkvæmt 8. grein laga um þjónustu og stuðning við fatlaða ber sveitarfélagi m.a. að útvega þjónustuhúsnæði fyrir alvarlega fatlaða, ef einstaklingurinn þarfnast aðstoðar við ýmis dagleg störf vegna fötlunar sinna eða veikinda. Þetta á þó ekki við um fólk sem dvelst á umönnunarstofnunum.

Samkvæmt 10. grein laga um þjónustu við fatlaða er þjónustuhúsnæði skilgreint sem húsnæði þar sem boðið er upp á þjónustu sem er nauðsynleg í daglegu lífi íbúanna. Í sömu lögum er alvarlega fatlaður einstaklingur skilgreindur þannig að hann vegna fötlunar eða veikinda sinna þarfnist aðstoðar annarra, á ýmsum tímum sólarhrings og í töluverðum mæli án þess þó að þarfnast stöðugrar umönnunar á stofnun. Aðeins alvarlega fatlaðir einstaklingar eiga ófrávíkjanlegan rétt á slíkri þjónustu. Aðrir fatlaðir eiga einnig rétt á slíkri þjónustu samkvæmt lögum án þess þó að sá réttur sé ófrávíkjanlegur.

Samkvæmt 17. grein laga um félagslega umönnun ber sveitarfélagi að tryggja félagsþjónustu, þar á meðal aðstoð við þjónustuhúsnæði, handa einstaklingi sem fær ekki næga eða hentuga þjónustu samkvæmt öðrum lögum. Samkvæmt 10. grein í lögum um félagsþjónustu er aðstoð veitt við þjónustuhúsnæði og annað stuðningshúsnæði ef einstaklingar, sem búa á eða bíða eftir eigin húsnæði, hljóta félagslega aðstoð.

Auk þess sem hér hefur komið fram ber sveitarfélögum, samkvæmt 9. grein laga um þjónustu við fatlaða, að standa straum af kostnaði við breytingar á húsnæði og hjálpartækjum á heimilinu. Sveitarfélögum ber lagaleg skylda til að sjá alvarlega fötluðum fyrir húsnæði þar sem boðið er upp á þjónustu við fatlaða.

Þegar flutningar eru framundan er góð hugmynd að hafa samband við nýja sveitarfélagið sem flutt er í til þess að kanna ástandið á húsnæðismarkaði fyrir fatlaða í viðkomandi sveitarfélagi. Það er líka hægt að biðja yfirvöld í núverandi sveitarfélaginu um að hafa samband við nýja sveitarfélagið. Almennar upplýsingar um húsnæðismál í Finnlandi er að finna í kaflanum „Húsnæði“ á Halló Norðurlönd.

---

Bifreið 

Í Finnlandi gilda sömu reglur um innflutning á bifreið fyrir fatlaða og innflutning á öðrum bifreiðum. 

---

Kærur

Þegar sótt er um undanþágur eða réttindi hjá finnskum yfirvöldum er það yfirleitt gert skriflega. Þegar yfirvöldum hafa borist skriflegar umsóknir eru þær afgreiddar skriflega og síðan er hægt áfrýja ákvörðuninni. Ákvarðanir um t.d. þjónustu og bætur fyrir fatlaða eru yfirleitt teknar af starfsfólki félagsþjónustu sveitarfélaganna og er það stuðst við lög um þjónustu fyrir fatlaða.

Ef einstaklingur er ósáttur við afgreiðslu mála getur hann áfrýjað, t.d. til félagsmálanefndar viðkomandi sveitarfélags, áður en 14 dagar eru liðnir frá því að honum barst tilkynning um úrskurðinn. Hann getur áfrýjað niðurstöðu félagsmálanefndar til stjórnsýsludómstóls með því að senda inn kæru áður en 30 dagar eru liðnir. Eðli málsins ræður því hvort hægt er að áfrýja úrskurði stjórnsýsludómstóls til æðri stjórnsýsludómstóls (HDF www.hfd.fi) . Ef málið snýst um fjárhagslegan stuðning eða þjónustu sem sveitarfélaginu er skylt að veita, óháð fjárveitingum sveitarfélagsins til þessa, getur einstaklingurinn áfrýjað úrskurði til æðsta stjórnsýsludómstóls. Þá er fresturinn 30 dagar frá þeim degi sem úrskurðurinn barst. Ef um er að ræða önnur atriði en fjárhagslegan stuðning og þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita er ekki hægt að áfrýja til æðsta stjórnsýsludómstóls og það getur reynst erfitt að fá leyfi til þess.

Í heilbrigðisþjónustu eru ekki teknar skriflegar ákvarðanir eins og í félagsþjónustu og því eru fyrrnefnd úrræði og áfrýjunarmöguleikar ekki fyrir hendi. Þess í stað er hægt að kvarta undan lélegri afgreiðslu hjá deildarstjóra heilsugæslustöðvar eða kæra málið til umboðsmanns sjúklinga. Samkvæmt 11. grein í lögum um sjúklinga eiga heilbrigðisstofnanir að útnefna umboðsmann sjúklinga. Hlutverk umboðsmanns sjúklinga er að:

Á landsvísu eru það dómsmálaumboðsmaður þingsins (www.oikeusasiamies.fi/) og ríkissaksóknari (www.okv.fi) sem hafa eftirlit með yfirvöldum og starfsfólki hins opinbera. Því eru kærur vegna starfa yfirvalda send til þessara aðila. Þeir geta þó ekki breytt eða ógilt úrskurði yfirvalda. Þeir geta komið með tilmæli eða viðvaranir til embættismanna eða jafnvel hafið málsrannsókn.

Í Svíþjóð var embætti umboðsmanns sem fer með málefni tengd mismunun (www.do.se) stofnað þann 1. janúar 2009 en undir það heyra umboðsmenn fatlaðra og umboðsmenn á öðrum sviðum. Helstu verkefni umboðsmanns mismununar er að tryggja að lögum gegn mismunum sé hlýtt. Lögin gegn mismunun banna mismunun vegna kynferðis, kyngervis, uppruna, trúarbragða, fötlunar, kynhneigðar og aldurs. Umboðsmaðurinn afgreiðir kærur vegna meintra brota á banni við mismunun og áreitni sem lögin gegn mismunun kveða á um. Umboðsmaðurinn getur farið með mál fyrir dómstólum brotaþola að kostnaðarlausu. Hlutverk umboðsmannsins er einnig að annast fræðslu og upplýsingagjöf um bann við mismunun, að bjóða ráðgjöf og kennslu í aðferðafræði, t.d. fyrir atvinnurekendur, æðri menntastofnanir og skóla, og fylgjast með þróun mála á sínu sviði.

---

Fannstu ekki það sem þú leitaðir að?