Húsnæði

Hér á eftir verða kynntar mismunandi tegundir húsnæðis í Finnlandi, en algengast er eigið húsnæði, búseturéttur og leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaga eða á opnum markaði. Þá geta námsmenn og starfsfólk fyrirtækja sótt um leiguhúsnæði hjá stofnunum og fyrirtækjum. Ráðlegt er að kynna sér valkosti vandlega áður en flust er búferlum til Finnlands. Mikill skortur er á leiguhúsnæði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu.

Í Finnlandi eru ýmsar tegundir af húsnæðisstyrkjum. Þar eru bæði óbeinir (t.d. vaxtabætur til byggingaverktaka) og beinir (húsaleigubætur, vaxtabætur vegna lána, skattafrádráttur og styrkir til fólks sem kaupir fasteign í fyrsta sinn) styrkir fyrir almenning. Ráðlegt er að kynna sér vandlega hvaða bætur standa til boða og reglur þar að lútandi áður en tekin er ákvörðun um val á húsnæði.

Í húseigendafélögum greiða félagar húsgjöld í hverjum mánuði. Auk þess að greiða verð fyrir húsnæðið þarf kaupandi að hafa reiðufé til að greiða skatt af fasteignakaupunum. Í Finnlandi er fólk á aldrinum 18-39 ára sem er að kaupa sér fasteign í fyrsta sinn undanþegið fasteignakaupaskatti að því tilskildu að kaupandinn búi sjálfur í húsnæðinu og hafi ekki áður átt meira en helming í eigin húsnæði.

Kaup á íbúð eða húsi eru yfirleitt fjármögnuð með sparifé og bankalánum. Húsnæðislán eru algengust til að fjármagna fasteignakaup. Lánskjörin ráðast af markaðsvöxtum, samkeppni bankastofnana, afborgunarskilmálum, lánstíma, sparifé kaupanda, veði og fyrirgreiðslu sem viðskiptavinur fær hjá viðkomandi banka. Ýmsar gerðir lána eru í boði og því er góð hugmynd að leita tilboða hjá fleiri en einum banka. Bankar og byggingarfélög hafa kynnt nýjar leiðir til húsnæðiskaupa sem gera eignalitlu fólki kleift að eignast húsnæði.

Annar möguleiki er að sækja um vaxtabótalán hjá ríkinu og eignast s.k. hlutakaupshúsnæði, en þá greiðir kaupandinn 20-30% af söluverði þegar hann flytur inn. Það má segja að kaupandinn leigi húsnæðið fyrstu 5-12 árin en geti síðan farið að greiða eftirstöðvar af verðinu. Þegar eftirstöðvar eru að fullu greiddar er húsnæðið orðið eigið húsnæði í húseigendafélagi. Skylt er að upplýsa finnsk skattayfirvöld um fasteignir í Finnlandi og tekjur af þeim. Í Finnlandi er ekki greiddur fasteignaskattur af húsnæði sem eigandinn býr í, en ef það er leigt út er greiddur 28% skattur af leigutekjum.

Nánari upplýsingar veita skattayfirvöld www.skatt.fi.

Í Finnlandi er sótt um leiguhúsnæði hjá sveitarfélögum eða á opnum markaði. Námsfólk getur sótt um námsmannaíbúðir, sjá nánar í kaflanum „Nám“. Framboð og verð á leiguhúsnæði er mjög mismunandi eftir landshlutum. Þegar flust er til Finnlands vegna vinnu er hægt að athuga hvort vinnustaðurinn geti útvegað leiguhúsnæði.

Leiguhúsnæði á vegum sveitarfélaga er yfirleitt ódýrara en á opnum markaði. Í Finnlandi bjóða einnig aðrir aðilar og byggingaverktakar (þeir stærstu eru VVO (www.vvo.fi) og Sato (www.sato.fi) upp á leiguhúsnæði. Þessir aðilar velja leigjendur eftir sömu reglum og sveitarfélögin og oft er þetta húsnæði ódýrara en á opnum leigumarkaði. Sótt er um leiguhúsnæði hjá eigandanum og við úthlutun er yfirleitt tekið tillit til aðstæðna umsækjanda, tekna hans og eignum. Leiguhúsnæði á opnum markaði er auglýst í dagblöðum og á netinu. Þá er hægt að auglýsa eftir leiguíbúð eða snúa sér til leigumiðlara.

Fyrir utan fast íbúðarhúsnæði er einnig hægt að kaupa orlofshúsnæði eða sumarhús í Finnlandi. Að byggja sumarhús er ekki alltaf besti kosturinn eða eina lausnin. Það er hægt að eignast gott sumarhús með því að gera gamalt sumarhús upp eða með því að leigja.

Kaup. Þegar maður kaupir lóð verður maður að hafa kannað jarðveginn á lóðinni, byggingarleyfi og hvað er leyfilegt að nota lóðina í. Sem sagt hversu mikið, hvernig og í hvaða tilgangi það má byggja á lóðinni. Með því að fá þinglýsingarskjöl, skoða fasteignamat og landakort og athuga hvort það hvíla veð á lóðinni. Athuga hvort það fylgir leyfi til að nota sameiginleg land- og vatnasvæði, finna út hve stór lóðin er í raun og hvar lóðamörk liggja. Það er líka ráðlegt að hafa samband við Landmælingar og kanna hvort maður hefur rétt til að nota veginn sem liggur að húsinu. Það er ekki leyfilegt að aka í venjulegum bíl á einkavegi nema maður hafi rétt til þess.

Við kaup á lóð þarf að greiða 4% af verðinu til ríkisins í þóknun vegna eigendaskipta. Þegar kaupin fara fram fær kaupandi einnig afsal og eyðublöð til að nota við umsókn um byggingarleyfi. Sveitarfélagið sem gefur upplýsingar um á hvaða svæðum megi byggja sumarhús, tekur ákvörðun um byggingarleyfi.

Leiga. Ef maður vill leigja lóðina er gerður leigusamningur við Skipulagsstofnun (Metsähallitus), yfirleitt til 25 ára í senn. Í leigusamningnum er kveðið á um réttindi og skyldur leigjanda og leigusala.

Að vera heimilisfastur í sumarhúsi. Til að búa í sumarhúsi allt árið um kring þarf að hafa sérstakt leyfi ef ekki er til svæðisskipulag eða ef ekki er gert ráð fyrir að búið sé á lóðinni allt árið um kring. Ef maður hefur í hyggju að vera heimilisfastur í sumarhúsi ætti maður fyrst að hafa samband við bæjar- eða sveitarstjórnarskrifstofur og fá þar upplýsingar um hvernig sótt er um slíkt leyfi og hvort einhverjar kröfur séu gerðar um breytingar á húsnæðinu.